ಸಂಚಿಕೆ - ೧೨

ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ 'ಬಣ್ಣದ ವೇಷ'ದ ರಂಗೋಲಿ ವೈಭವ

      ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಡಾ. ಪಿ. ದಯಾನಂದ ಪೈ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಪಿ. ಸತೀಶ್ ಪೈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ವತಿಯಿಂದ ೨೦೨೫-೨೬ನೇ ಸಾಲಿನ 'ಯಕ್ಷಮಂಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು 'ಯಕ್ಷಮಂಗಳ ಕೃತಿ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭವು ೨೦೨೬ರ ಮಾರ್ಚ್ ೭ ರಂದು ಕೇಂದ್ರದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲಾಮಂದಿರದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಕೃತಿಯೊಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಲಾವಿದರೊಬ್ಬರು ಬಿಡಿಸಿದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ದ 'ಬಣ್ಣದ ವೇಷ'ದ ರಂಗೋಲಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.

      ಈ ರಂಗೋಲಿ ಎಷ್ಟು ನೈಜವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಭಾಂಗಣದ ಒಳಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ, ಅತಿಥಿ ಗಣ್ಯರ ವಿದ್ವಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರ ಹರ್ಷದ ಭಾಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಛಾಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ವರ್ಣರಂಜಿತ ರಂಗೋಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು.

      ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಮುಖವರ್ಣಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಬಣ್ಣದ ವೇಷ' ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವೇಷ ಪ್ರಕಾರ, 'ಬಣ್ಣದ' ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು. ಈ ವೇಷವು ತನ್ನ ಗಾಢವಾದ ಮುಖವರ್ಣಿಕೆ, ಬೃಹತ್ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜರು, ಅಪ್ರತಿಮ ವೀರರು ಅಥವಾ ರಕ್ಕಸ (ರಾಕ್ಷಸ) ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಈ ವೇಷವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬಡಗು ತಿಟ್ಟು ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮೆರುಗು ಇದೆ. ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಗಾಢ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರವಲ್ಲ: ಅವು ಆ ಪಾತ್ರದ ಸ್ವಭಾವ, ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಂವಹನ ಮಾಡುವ ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ.

      ಬಣ್ಣದ ವೇಷದ ಮುಖವರ್ಣಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೂಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಹ್ಯಾಟ್ಸ್ ಆಫ್. ರಂಗೋಲಿಯ ಪ್ರತಿ ಬಣ್ಣ, ರೇಖೆ ಮತ್ತು ವಿವರಗಳು ಎಷ್ಟು ನೈಜವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ ಎಂದರೆ, ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತಿತ್ತು.

      ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವಲ್ಲ. ಅದು ಆತಿಥ್ಯ, ಶುಭಸೂಚಕ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂಕೇತ. ಮನೆಗಳ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಬಿಡಿಸುವುದು ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ 'ಬಣ್ಣದ ವೇಷ'ದ ರಂಗೋಲಿಯು ಅದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.

      ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಬಣ್ಣಗಳ ಹಬ್ಬವಾದ ಹೋಳಿಯ ಸಂಭ್ರಮದ ನಡುವೆಯೇ ನಡೆಯಿತು. ಈ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಂಗೋಲಿಯು ಹೋಳಿಯ ಸಡಗರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಬ್ಬಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸುಂದರ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು.

      ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ರಂಗೋಲಿ ಎರಡೂ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನವು ಪುರಾಣ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ರಂಗೋಲಿಯು ಜನಪದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ಕಲೆಗಳು ಸಮಾಗಮಗೊಂಡಾಗ ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಳೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.

      ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕಲಾಮಂದಿರದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ರಂಗೋಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವಂತ ಪರಂಪರೆಯಾದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗೌರವವಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರೊ. ಪ್ರಶಾಂತ್ ನಾಯ್ಕ್, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ.